Tags

, , ,

Het Ondiepe, hoe onze hersenen omgaan met internetDe afgelopen weken heb ik ‘Het Ondiepe, hoe onze hersenen omgaan met internet’, door Nicholas Carr gelezen, een heel interessant en goed boek. Het gaat over wat internet met onze hersenen en ons concentratievermogen doet. Misschien heb je gemerkt dat dat afneemt? Lees dan deze blog, als je tenminste de aandacht kunt opbrengen 🙂

Op zich is het niet erg dat het internet ons beĂŻnvloedt – elk gereedschap of instrument dat we intensief gebruiken doet iets met onze geest – maar het internet levert niet alleen iets op, we verliezen er ook iets door.

Door de geschiedenis heen hebben instrumenten en gereedschappen altijd onze werkelijkheid en onze manier van kijken en leven beĂŻnvloed, zoals de landkaart, de klok, het schrift en nu het internet.

Het schrift als medium
Door de landkaart konden we de ons omringende wereld vormgeven in een abstracte, symbolische afbeelding. De klok deelde onze tijd in stukjes en bracht structuur. Het schrift werd het belangrijkste medium om onze gedachten in uit te drukken.
Carr vertelt ons over een belangrijke ontwikkeling in het schrift, iets waar ik nog niet eerder van gehoord had: vroeger werden de woorden aan elkaar geschreven.  Hierdoorvroeghetlezenzelfmeerinspanninghetgingnognietvanzelfmaareendeelvande
hersenenwasbezigomhetschrifttekunnenontcijferenmerkjedatooknujeditleestdater
minderruimteisinjegeestommetdebetekenisvanwatikschrijfbezigtezijnofmisschienraak
jezelfsdeplotwelkwijtenhaakjeaf?

Kopjes helpen
Het los schrijven van de woorden en ook de indeling in hoofdstukken en kopjes waren hulpmiddelen om het lezen te vergemakkelijken zodat alle aandacht naar de inhoud van het verhaal of betoog kon gaan. Hierdoor ontwikkelde zich, wat Carr noemt: ‘diep lezen’. Je leest, je gaat nog eens terug in de tekst, je reflecteert, je maakt een aantekening in de kantlijn, je leest weer verder, je refereert wat je leest aan wat je al kent, je herkent het of juist niet. Er vindt een proces van verwerking en eigen maken plaats. ‘Diep lezen’ is een belangrijke factor voor het ontwikkelen van wijsheid en cultuur.

Aandacht
Internet helpt niet om je aandacht te focussen. Het stimuleert niet tot diep lezen. Een vriendin van me, laat ik haar Ellis noemen, verwoordt de boodschap van internet zo: wees zo afgeleid mogelijk.
In het boeddhisme leren we juist het tegendeel: wijsheid begint met focus. Zonder focus gaat je geest alle kanten op en blijf je aan het oppervlak.
Het internet stimuleert om voortdurend op iets nieuws te klikken. Door advertenties in de zijlijn, door interessante videootjes op Facebook die je naar sites brengen met weer meer interessante videootjes die je ook weer naar sites brengen met nog meer interessante videootjes en voor je het weet ben je een uur verder.

Sommigen zeggen dat dit je juist traint in het snel opnemen van informatie en dat het ook je creativiteit stimuleert omdat je met zoveel dingen in aanraking komt, maar Carr zegt dat het dieper verwerken van dingen dan niet meer zo goed lukt. Je concentratie-boog wordt kleiner door het internet.

Onze hersenen veranderen continu
Dit komt doordat onze hersenen flexibel zijn. Dat is aan de ene kant gunstig, want daardoor kunnen we nieuwe dingen leren. Maar de nieuwe paden die aangelegd worden in onze hersenen hebben ook de neiging om snel diepe sporen te vormen; sporen van gewoonte. Dus als je vaak achter de computer zit te surfen en van het ene naar het andere doorklikt, zal dit een gewoonte worden, maar niet alleen dat: je verliest ook de capaciteit om langer en dieper bij iets stil te staan. Het deel van je brein dat snel beslissingen neemt wordt getrained, maar het deel dat dieper gelegen wijsheid ontwikkelt, raakt achterop.

Dit is ook de trend van deze maatschappij: snelheid, afgeleid zijn en veel prikkels ervaren. Ik denk dat de hectiek van de maatschappij en het snelle medium internet elkaar hierin versterken.
Maar als we het oppervlakkige voorrang geven, zullen ook de diepere lagen van onze cultuur daaronder lijden. Als we klikkend van de ene interessante pagina op het web naar de volgende gaan en geen boeken meer lezen, zal de interesse in en kennis over geschiedenis en de bijbehorende ethiek langzamerhand verdwijnen. Gechargeerd gezegd: alleen wat er op dit moment op je smartphone voorbijkomt, is interessant – de berichten in je Facebook tijdlijn, Whatsapp, op Twitter of Instagram.

Met een goed boek op de bank
Ik merk deze tendens ook bij mensen in mijn omgeving: ze verzuchten vaker dat ze ernaar verlangen om weer eens op de bank te zitten met een goed boek. Zoals een vriend zei: intuĂŻtief weten we dat dit een andere uitwerking op ons heeft.
Zelf heb ik het afgelopen jaar ook veel minder boeken gelezen dan daarvoor. Terwijl, als ik me in zo’n boek van Carr verdiep, ik dit juist heel inspirerend vind.

Carr onderbouwt zijn betoog goed met allerlei interessante studies, waarvoor in de context van dit blog helaas geen ruimte is – het is niet voor niets internet 🙂
Hij gaat diep in op de werking van ons geheugen, op de strategie van Google – zoveel mogelijk doorklikken waardoor er meer kans is dat je op een advertentie klikt dus meer inkomsten voor Google, en over het effect van hyperlinks.
Het onderliggende thema is: hoe kunnen we omgaan met de overdaad aan informatie die elke dag op ons afkomt.

Ik vroeg aan Ellis, die vrij gevoelig is, hoe zij omgaat met het internet. Ten eerste zegt ze dat het fijn is dat het internet bestaat, omdat je gemakkelijk in contact kunt komen met mensen. Ook als je zelf niet zo’n doorsnee type bent, vind je altijd wel gelijkgestemden.

Tips voor wijs gebruik van internet
• Bescherm jezelf, laat je niet overnemen en volg je eigen koers
• Ellis zet de computer een aantal dagen per week gewoon uit. Ik vroeg: “Word je daar niet onrustig van?” Nee, Ellis zegt dat ze zich op deze dagen juist veel rustiger voelt. Ze belt sneller iemand op en ze verspilt minder tijd.
• Ellis heeft bewust geen internet op haar telefoon (ikzelf ook niet trouwens).
• Als je op Facebook zit: zet de mensen die veel of voor jou niet-essentiële dingen posten op onzichtbaar.
• Ga wel op de computer, maar niet op het internet.
• Zet de piepjes uit die aangeven dat er een bericht is.
• Zet de computer niet in de woonkamer.
• Stel er iets positiefs tegenover: lees een boek, bijvoorbeeld het hier besproken boek van Carr. Dit is pas de eerste hyperlink in dit artikel: klikken dus! :-). En ervaar hoe diep lezen ook alweer aanvoelt.
• Ga de natuur in: uit onderzoek blijkt dat dit ook helpt om de ingesleten patronen van je hersenen weer te verzachten.

Hoe ervaar jij het internet en hoe ga je er mee om? Heb je nog andere tips?